چکیده هدف: این پژوهش با هدف بررسی اثر جایگزینی بخشی از کنجاله سویا با کنجاله کنجد یا کنجاله سیاه‌دانه، همراه یا بدون مکمل آنزیمی شامل پروتئاز و فیتاز، بر عملکرد تولیدی، صفات کیفی تخم‌مرغ و شاخص‌های بیوشیمیایی خون در مرغ‌های تخم‌گذار نژاد لوهمن   LSL-Lite   انجام شد. روش­شناسی پژوهش: در این آزمایش، تعداد 216 قطعه مرغ تخم‌گذار در سن 65 تا 73 هفتگی در قالب طرح کاملاً تصادفی با آرایش فاکتوریل 3 × 2 به مدت 8 هفته مورد بررسی قرار گرفتند. پرندگان به شش تیمار غذایی شامل جیره شاهد، جیره شاهد همراه با آنزیم، جیره حاوی 15 درصد کنجاله کنجد با یا بدون آنزیم، و جیره حاوی 15 درصد کنجاله سیاه‌دانه با یا بدون آنزیم اختصاص داده شدند. یافته های پژوهش: نتایج نشان داد که اثر متقابل نوع کنجاله و آنزیم بر مصرف خوراک در ماه دوم و کل دوره آزمایش معنی‌دار بود، به‌طوری‌که کمترین مصرف خوراک در تیمار حاوی کنجاله سیاه‌دانه همراه با آنزیم مشاهده شد (05/0P <). جایگزینی کنجاله سویا با کنجاله سیاه‌دانه موجب بهبود معنی‌دار ضریب تبدیل خوراک در تمام دوره‌های آزمایش شد (05/0P <)، در حالی که افزودن آنزیم تنها در دوره نخست باعث بهبود ضریب تبدیل خوراک گردید (05/0P <). با وجود تغییرات مشاهده‌شده در مصرف خوراک و ضریب تبدیل، تولید تخم‌مرغ، وزن تخم‌مرغ و توده تخم‌مرغ تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند (05/0P > ). هر دو منبع پروتئینی جایگزین موجب افزایش ضخامت پوسته تخم‌مرغ شدند (05/0P <)، اگرچه کاهش جزئی در واحد هاو مشاهده گردید (05/0P <). همچنین، کنجاله کنجد باعث افزایش برخی شاخص‌های بیوشیمیایی خون شامل متابولیت‌های چربی، ظرفیت تام آنتی‌اکسیدانی، اسیداوریک و پروتئین تام شد (05/0P <)، در حالی که کنجاله سیاه‌دانه تغییر محسوسی در این شاخص‌ها ایجاد نکرد. افزودن آنزیم نیز اثر معنی‌داری بر صفات کیفی تخم‌مرغ و شاخص‌های بیوشیمیایی خون نداشت (05/0P > ). نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که جایگزینی 15 درصد کنجاله سویا با کنجاله سیاه‌دانه یا کنجاله کنجد، بدون کاهش عملکرد تولیدی مرغ‌های تخم‌گذار، امکان‌پذیر است. در میان منابع پروتئینی مورد بررسی، کنجاله سیاه‌دانه، به‌ویژه در ترکیب با آنزیم‌های پروتئاز و فیتاز، بیشترین مزیت تغذیه‌ای را نشان داد؛ به‌طوری‌که با کاهش مصرف خوراک و بهبود ضریب تبدیل خوراک، کارایی استفاده از مواد مغذی را افزایش داد، بدون آنکه اثر نامطلوبی بر تولید تخم‌مرغ، صفات کیفی تخم‌مرغ یا شاخص‌های بیوشیمیایی خون داشته باشد. از سوی دیگر، کنجاله کنجد نیز ضمن حفظ عملکرد تولیدی، موجب بهبود ضخامت پوسته تخم‌مرغ و ارتقای برخی شاخص‌های آنتی‌اکسیدانی و بیوشیمیایی خون شد و بدین ترتیب، به‌عنوان یک منبع پروتئینی جایگزین، قابلیت استفاده در جیره مرغ‌های تخم‌گذار را نشان داد. واژه‌های کلیدی: مرغ تخم‌گذار، کنجاله سیاه‌دانه، کنجاله کنجد، پروتئاز، فیتاز، عملکرد تولیدی، کیفیت تخم‌مرغ.