تاریخ دفاع: 1405/6/25
دانشجو

اکرم کولانی

دانشکده / گروه آموزشی ادبیات و علوم انسانی | تاریخ اسلام

تحلیل جایگاه تجاری حضرت خدیجه(س) در گذار اقتصادی مکه و نقش آن در تثبیت دعوت نبوی

استاد راهنما طلعت ده پهلوان
استاد مشاور سجاد دادفر

چکیده

   تاریخ‌نگاری سنتی، ابعاد اقتصادی شخصیت حضرت خدیجه(س) را با وجود نقش بی‌بدیل ایشان در فراهم‌سازی زیرساخت‌های مادی دعوت اسلامی فروکاسته است. مسئله اصلی، تبیین چگونگی پیوند جایگاه تجاری ایشان با گذار اقتصادی مکه و نقش آن در تثبیت دعوت نبوی است. تحلیل ساختاری جایگاه نخستین حامی اقتصادی پیامبر(ص)، خلای جدی در تاریخ‌نگاری صدر اسلام محسوب است. هدف، واکاوی شاخصه‌های مدیریت تجاری حضرت خدیجه(س) در بستر گذار مکه از مناسبات قبیله‌ای به ساختارهای شهری و تبیین تاثیر شبکه اقتصادی ایشان بر پیشبرد دعوت توحیدی است. روش، توصیفی‌ـ‌تحلیلی با رویکرد تاریخی و مبتنی بر گردآوری کتابخانه‌ای از منابع اصیل چون الطبقات الکبری و السیره النبویه است. یافته‌ها نشان‌دهنده آن است که مکه در آستانه ظهور اسلام در گذار از اقتصاد بادیه‌نشینی به اقتصاد تجاری شهری بوده و این تحول، بستر کنشگری مستقل اقتصادی زنان را فراهم ساخته است. حضرت خدیجه(س) با بهره‌گیری از نهاد مضاربه و مدیریت غیرمتمرکز، پدیدآورنده شبکه‌ای از کارگزاران امین بوده و ثروت خویش را به زیرساخت تدارکاتی دعوت نبوی بدل ساخته است. نتیجه آنکه این حامی، استقلال پیامبر(ص) از شبکه‌های قدرت قریش را تامین کرده و موجب تاب‌آوری جامعه نوپای اسلامی در برابر فشارهایی چون محاصره شعب ابی‌طالب شده است. کلیدواژه: حضرت خدیجه(س)، اقتصاد مکه، تجارت عربستان پیش از اسلام، دعوت نبوی، تاریخ اجتماعی اسلام، شبکه‌های تجاری، قریش.